We vinden het vaak vanzelfsprekend dat we onze afspraken nakomen, goed werk leveren en verantwoordelijkheid nemen voor de dingen die belangrijk voor ons zijn. We willen anderen niet teleurstellen, onze doelen bereiken en het liefst ook nog voldoende tijd overhouden voor alles wat daarnaast aandacht verdient. Maar waar komt eigenlijk het idee vandaan dat we dit allemaal moeten kunnen?
In dit Inzicht onderzoeken we hoe de verwachtingen die we van onszelf hebben ontstaan. Welke invloed hebben onze ervaringen, opvoeding en omgeving op wat we belangrijk vinden? Hoe worden verwachtingen onderdeel van onze overtuigingen en waarom blijven we soms vasthouden aan wat we van onszelf vragen, ook wanneer onze omstandigheden veranderen?
“Niet alles wat je van jezelf verwacht, heb je ook bewust van jezelf gevraagd.”
Waar komen onze verwachtingen vandaan?
Vanaf jonge leeftijd leren we wat er van ons wordt verwacht. Binnen een gezin krijgen we bijvoorbeeld mee hoe belangrijk het is om afspraken na te komen, anderen te helpen of ergens je best voor te doen. Op school leren we omgaan met prestaties en de waardering die we daarvoor krijgen. Later spelen ook ons werk, onze omgeving en persoonlijke ervaringen een rol.
Niet alle verwachtingen worden rechtstreeks uitgesproken. We leren ook door te kijken naar anderen. Wanneer mensen om ons heen altijd klaarstaan voor anderen of veel waarde hechten aan goede prestaties, kan dat beïnvloeden wat wij zelf belangrijk gaan vinden.
Welke verwachtingen we ontwikkelen, verschilt per persoon. Waar de één leert dat fouten maken erbij hoort, krijgt een ander misschien vooral waardering wanneer iets goed gaat. Zo ontstaat uit verschillende ervaringen ons persoonlijke beeld van wat we zouden moeten kunnen.
Wanneer worden verwachtingen van anderen die van onszelf?
Wat anderen belangrijk vinden, hoeft niet altijd overeen te komen met wat wij zelf belangrijk vinden. Toch kunnen verwachtingen uit onze omgeving na verloop van tijd onderdeel worden van onze persoonlijke overtuigingen.
Stel dat je tijdens het opgroeien regelmatig hoort hoe belangrijk het is om zelfstandig te zijn. Wanneer je vervolgens waardering krijgt voor het zelf oplossen van problemen, kan zelfstandigheid steeds meer betekenis voor je krijgen. Later voelt het misschien vanzelfsprekend om eerst alles zelf te proberen, zelfs wanneer je ook om hulp zou kunnen vragen.
Op dat moment hoeft niemand meer tegen je te zeggen dat je zelfstandig moet zijn. Die verwachting is onderdeel geworden van hoe je naar jezelf kijkt. Daardoor is het niet altijd eenvoudig om onderscheid te maken tussen wat je zelf wilt en wat je hebt geleerd belangrijk te vinden.
“Wat je eerder kon, betekent niet dat je het vandaag ook moet kunnen.”
Waarom blijven we verwachten wat we eerder konden?
Onze eigen ervaringen bepalen mede wat we denken te kunnen. Wanneer we jarenlang gewend zijn om werk, gezin en andere verantwoordelijkheden te combineren, kan dat een vanzelfsprekende maatstaf worden voor wat we van onszelf verwachten.
Maar onze omstandigheden blijven niet altijd hetzelfde. Misschien vraagt het werk tegenwoordig meer aandacht, zijn er thuis nieuwe verantwoordelijkheden bij gekomen of kost iets wat eerder gemakkelijk ging inmiddels meer moeite. Toch kan de verwachting blijven bestaan dat we alles op dezelfde manier moeten kunnen blijven doen.
Wanneer verandert iets willen in iets moeten?
Veel verwachtingen beginnen vanuit iets wat we belangrijk vinden. We willen goed werk leveren, betrokken zijn bij anderen of onze verantwoordelijkheden serieus nemen. Zulke verwachtingen kunnen richting geven aan ons gedrag en bijdragen aan voldoening.
Toch kan er een verschil ontstaan tussen iets graag willen en het gevoel hebben dat iets altijd moet lukken. Wie het bijvoorbeeld belangrijk vindt om zorgvuldig te werken, kan teleurgesteld zijn wanneer iets niet goed gaat. Maar wanneer zorgvuldig werken verandert in de overtuiging dat fouten eigenlijk niet mogen voorkomen, krijgt dezelfde eigenschap een andere betekenis.
Wat als onze verwachtingen niet aansluiten bij onze mogelijkheden?
Verwachtingen zijn niet automatisch te hoog of verkeerd. Ze kunnen ons motiveren en richting geven. Maar wanneer we dezelfde prestaties van onszelf blijven vragen terwijl onze omstandigheden veranderen, kan er spanning ontstaan tussen wat we verwachten en wat binnen onze tijd en energie mogelijk is.
Als iets vervolgens niet lukt, zoeken we de verklaring soms vooral bij onszelf. We vinden dat we harder hadden moeten werken of meer discipline hadden moeten tonen, terwijl ook onze omstandigheden en verwachtingen een rol spelen. Wanneer die spanning aanhoudt, kan dat bijdragen aan stress of het gevoel tekort te schieten.
Van wie zijn onze verwachtingen eigenlijk?
Onze verwachtingen kunnen veel voor ons betekenen, maar zijn niet altijd bewust gekozen. Juist daarom is het interessant om niet alleen te kijken naar wat we van onszelf verwachten, maar ook naar waarom we vinden dat we daaraan moeten voldoen.
Als je kijkt naar wat je allemaal van jezelf verwacht, hoeveel daarvan heb je dan bewust gekozen en hoeveel is in de loop van je leven vanzelfsprekend geworden?