Wanneer iemand anders ergens moeite mee heeft, kunnen we daar vaak begrip voor opbrengen. We houden rekening met persoonlijke omstandigheden, verantwoordelijkheden of een moeilijke periode. Maar wanneer we zelf in een vergelijkbare situatie terechtkomen, kijken we daar soms anders naar. Wat we bij een ander begrijpelijk vinden, beoordelen we bij onszelf misschien als iets wat we gewoon zouden moeten kunnen.
Ons perspectief beïnvloedt hoe we naar onszelf en anderen kijken. We kennen onze eigen ervaringen en bedoelingen, maar weten niet altijd wat er bij iemand anders speelt. Hoe kunnen vergelijkbare situaties daardoor toch een andere betekenis krijgen?
“Wat je bij een ander begrijpt, vind je bij jezelf niet altijd vanzelfsprekend.”
We kijken nooit helemaal zonder voorkennis
Hoe we een situatie beoordelen, wordt niet alleen bepaald door wat er gebeurt. Onze ervaringen, overtuigingen en verwachtingen spelen daarin mee. Wat we gewend zijn en belangrijk vinden, beïnvloedt hoe we naar nieuwe situaties kijken.
Zo kan iemand die gewend is veel verantwoordelijkheid te dragen, het vanzelfsprekend vinden om problemen zelfstandig op te lossen. Voor een ander kan het juist normaal zijn om hulp te vragen wanneer iets ingewikkeld wordt. Beide mensen kunnen dezelfde situatie meemaken, maar daar vanuit hun eigen ervaringen een andere betekenis aan geven. Omdat zulke overtuigingen vaak geleidelijk ontstaan, merken we niet altijd hoeveel invloed ze op onze beoordeling hebben.
Waarom begrijpen we bij anderen soms meer dan bij onszelf?
Wanneer iemand anders aangeeft dat iets te veel wordt, kunnen we ons vaak voorstellen waarom dat zo is. Misschien spelen er persoonlijke omstandigheden of heeft diegene een drukke periode achter de rug. Bij onszelf laten we zulke omstandigheden niet altijd even zwaar meewegen. We vinden bijvoorbeeld dat we onze verantwoordelijkheden moeten nakomen, anderen niet mogen teleurstellen of bepaalde dingen zelfstandig moeten kunnen.
Dat verschil hoeft niet te betekenen dat we bewust strenger voor onszelf willen zijn. Onze verwachtingen zijn vaak verbonden met wat we gewend zijn van onszelf te vragen. Wat we bij een ander als een begrijpelijke grens herkennen, kan daardoor bij onszelf voelen als iets waar we eigenlijk overheen zouden moeten kunnen stappen.
Van onszelf kennen we het verhaal, van anderen zien we het gedrag
Wanneer we zelf een keuze maken, kennen we meestal de gedachten, gevoelens en omstandigheden die daarbij een rol spelen. Bij anderen zien we vaak vooral wat iemand doet of juist niet doet. Een collega die weinig zegt tijdens een overleg, kan ongeïnteresseerd overkomen. Misschien is diegene juist zorgvuldig aan het nadenken, onzeker over een idee of vermoeid na een slechte nacht.
Andersom kunnen we ons eigen gedrag verklaren vanuit onze bedoelingen, terwijl anderen vooral de gevolgen ervaren. Iemand kan bijvoorbeeld een afspraak vergeten omdat er veel aan het hoofd is, terwijl de ander vooral merkt dat de afspraak niet is nagekomen. Beide perspectieven bevatten informatie, maar vertellen niet vanzelf het volledige verhaal.
Hoe kan dezelfde situatie een andere betekenis krijgen?
Hoe we een situatie beoordelen, hangt niet alleen af van wat er gebeurt, maar ook van de verwachtingen die we hebben en de informatie waarover we beschikken. Dat verschil wordt zichtbaar wanneer we onze eigen keuzes vergelijken met die van iemand anders.
Stel dat je een afspraak met een vriend afzegt omdat je weinig energie hebt. Hoewel je behoefte hebt aan rust, voel je je schuldig. Je vindt dat je de afspraak eigenlijk had moeten nakomen. Wanneer diezelfde vriend later een afspraak afzegt vanwege vermoeidheid, begrijp je zijn keuze. Maar als hij geen reden had gegeven, had je misschien gedacht dat hij geen zin had. De situatie is vergelijkbaar, terwijl jouw beoordeling verandert.
Het verschil zit niet alleen in de keuze om een afspraak af te zeggen. Bij onszelf spelen persoonlijke verwachtingen mee, terwijl de informatie die we over een ander hebben onze interpretatie kan beïnvloeden. Daardoor kan hetzelfde gedrag vanuit verschillende perspectieven een andere betekenis krijgen.
“Wat je vanzelfsprekend vindt, bepaalt mede wat je van jezelf en anderen verwacht.”
Wanneer wordt ons eigen perspectief vanzelfsprekend?
Onze beoordeling van een situatie kan zo vertrouwd voelen dat we nauwelijks stilstaan bij andere mogelijke verklaringen. We gaan er bijvoorbeeld vanuit dat iets voor ons haalbaar moet zijn, omdat we het eerder ook konden. Of we verwachten dat een ander op dezelfde manier met een situatie omgaat als wij zelf zouden doen.
Zulke verwachtingen kunnen invloed hebben op de keuzes die we maken en de ruimte die we onszelf of anderen geven. Wanneer we onze eigen kijk als uitgangspunt nemen, kunnen persoonlijke verschillen of veranderende omstandigheden minder aandacht krijgen. Niet omdat we die bewust negeren, maar omdat we niet altijd herkennen dat onze beoordeling vanuit een bepaald perspectief ontstaat.
Niet alles is zichtbaar vanuit één perspectief
Onze ervaringen en verwachtingen beïnvloeden hoe we naar onszelf en anderen kijken. Dat maakt onze beoordeling niet automatisch goed of verkeerd, maar laat zien dat er achter gedrag en keuzes soms meer schuilgaat dan we op het eerste gezicht kunnen zien.
Door te herkennen dat ons perspectief niet het enige mogelijke perspectief is, ontstaat ruimte voor een vollediger begrip van onszelf en anderen.
Wanneer je een situatie bij jezelf anders beoordeelt dan bij iemand anders, welke verwachtingen of omstandigheden spelen dan mogelijk een rol?